Nowe prawo umożliwi odgórne zobowiązanie przedsiębiorcy do zagospodarowania cudzych odpadów

Czas czytania: 6 minuty

Update 26.03.2020 r.: projekt tarczy antykryzysowej został uzupełniony o nowe uprawnienie wojewody dotyczące ograniczenia częstotliwości odbioru odpadów – omawiamy je poniżej.

Śledząc publikacje na temat sytuacji środowiska w czasie walki z epidemią koronawirusa można dostrzec pozytywne informacje – m.in. dotyczące znacznego zmniejszenia zanieczyszczeń w powietrzu, niestety aktualnie wynikających nie z przejścia na nieemisyjne lub niskoemisyjne technologie, ale z przestoju produkcyjnego i zmniejszenia ruchu drogowego.

Jednocześnie informacje te alarmują również o znacznie większej ilości wytworzonych odpadów, głównie powstających ze środków ochrony indywidualnej.

Ponadto przedstawiciele branży gospodarowania odpadami zgłaszają uzasadnione obawy dotyczące narażenia ich na kontakt z odpadami, które mogą roznosić wirusa, w szczególności pochodzące z mieszkań osób objętych kwarantanną. W tym zakresie pojawił się m.in. komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego, w którym ten informuje, że odpady takie nadal należy traktować jako odpady komunalne, nie jako odpady zakaźne.

W tych realiach nie dziwi więc, że nowelizacja specustawy dotyczy w aspekcie środowiskowym głównie gospodarki odpadami.

Poniżej wskazujemy na część proponowanych zmian, które mogą potencjalnie mieć wpływ na Państwa działalność.

Papierowa ewidencja odpadów do końca roku

Obowiązek prowadzenia ewidencji odpadów w sposób elektroniczny za pośrednictwem BDO miał początkowo obowiązywać od 1 stycznia 2020 roku, następnie dopuszczono stosowanie tradycyjnej ewidencji do końca czerwca 2020 roku, projekt zmian do specustawy przedłuża ten termin do końca 2020 roku. 

Jeśli projekt wejdzie w życie w obecnym brzmieniu, przedsiębiorcy będą mogli odroczyć informatyzację ewidencjonowania odpadów do końca roku, co z pewnością jest rozwiązaniem korzystnym dla tych firm, które nie zdążyły jeszcze zaznajomić się z obsługą BDO. W związku z tym, że to wystawca karty potwierdzającej przekazania odpadów decyduje o jej formie, to do niego będzie należał wybór dalszego jej wypełniania.

Jeżeli karta zostanie wypełniona w BDO, każdy następny podmiot – transportujący i posiadacz odpadu, będą zobowiązani do jej wypełnienia za pośrednictwem tego systemu. Warto też sprawdzić, jak zasady wystawiania dokumentów ewidencyjnych uregulowane są w obowiązujących Państwa umowach by korzystając ze zwolnienia nie naruszyć umowy.

Przypominamy, że zgodnie z projektem przesunięcie obowiązku ewidencjonowania odpadów w BDO nie oznacza przesunięcia terminów składania rocznych sprawozdań o produktach, opakowaniach i o gospodarowaniu odpadami, a także sprawozdań o wytwarzanych odpadach i gospodarowaniu tymi odpadami. Termin ten w bieżącym roku wyjątkowo upływa 30 czerwca 2020 roku.

Przypominamy też, że nie uległ przesunięciu obowiązek wniesienia do 31 marca 2020 roku opłat za korzystanie ze środowiska oraz przedstawienia wykazów o zakresie korzystania ze środowiska.

Zastoje odpadowe

Zgodnie z projektem, wojewoda uzyska uprawnienie do polecenia podmiotom publicznym oraz podmiotom prywatnym  zagospodarowania odpadów wytworzonych w związku z przeciwdziałaniem epidemii. Dotyczy to wszystkich takich odpadów, w tym oczywiście odpadów zakaźnych. Warunkiem skorzystania z tego uprawnienia jest brak technicznych i organizacyjnych możliwości unieszkodliwienia odpadów na terenie danego województwa (np. zastoje w instalacjach przetwarzania, braki kadrowe podmiotów gospodarujących odpadami) oraz istnienie technicznych i organizacyjnych możliwości po stronie adresata polecenia. Co istotne, podmiot do którego adresowane jest polecenie nie musi posiadać decyzji z zakresu gospodarowania odpadami.

Polecenie, procedura i środki obrony

Polecenie wojewody ma określać gdzie i w jaki sposób należy unieszkodliwić odpady, a ponadto w jaki sposób należy je transportować i magazynować. Wojewoda wskaże również jak długo ma obowiązywać polecenie, ponieważ przepisy nie wprowadzają ograniczenia czasowego. Jak się wydaje, w praktyce w poleceniu należałoby również wskazać od kogo odpady mają zostać przez przedsiębiorcę odebrane, ponieważ w przeciwnym wypadku mogłyby wystąpić istotne problemy z jego wykonaniem. Formalnie projekt nie wprowadza jednak takiego wymogu.

W przypadku polecenia gospodarowania odpadami podmiotom prywatnym, realizacja tego zadania ma odbywać się na podstawie umowy zawartej pomiędzy przedsiębiorcą a wojewodą. Koszty zleconego zadania ma pokrywać budżet państwa, przy czym nie dotyczy to kosztów prac „planistycznych”, które służą przygotowaniu do realizacji zleconego zadania. Wątpliwości budzi to, co w ocenie organów będzie stanowiło prace planistyczne. W celu uniknięcia tego rodzaju wątpliwości, konieczne jest dokonanie precyzyjnego podziału kosztów w umowie.

Jeśli przedsiębiorca będzie uchylał się od zawarcia umowy z wojewodą, zadanie podlega wykonaniu na podstawie samego wydanego wcześniej polecenia. Takie rozwiązanie rodzi istotne praktyczne problemy. Samo polecenie zagospodarowania odpadów stanowi decyzję administracyjną, podlegającą dodatkowo natychmiastowemu wykonaniu z chwilą doręczenia. Teoretycznie zatem już od tej chwili rozpoczyna bieg ogólny 14-dniowy termin na złożenie odwołania (brak przepisów szczególnych w tym zakresie), które jest jedynym przysługującym przedsiębiorcy środkiem obrony przed poleceniem.

Przedsiębiorca rozsądnie może oczekiwać jednak na zawarcie umowy z wojewodą, ponieważ z przepisów wynika, że to na jej podstawie ma realizować zlecone mu zadania. Można zresztą przyjąć, że przynajmniej dla części przedsiębiorców to właśnie od warunków tej umowy będzie zależała zgoda lub brak zgody na zastosowanie się do polecenia. Przepisy nie przewidują jednak w jakim terminie lub w jakim trybie umowa ma zostać zawarta. W praktyce może zatem okazać się, że przedsiębiorcy oczekującemu na propozycję umowy lub negocjującemu jej treść upłynie wspomniany 14-dniowy termin na wniesienie odwołania od decyzji. Jeśli do zawarcia umowy nie dojdzie, przepisy przewidują, że to pierwotna decyzja (tzw. „polecenie”) jest wyłączna podstawą wykonania zleconego zadania. Jak wynika z przepisów, organy nie muszą wydawać kolejnej decyzji stwierdzającej, że do zawarcia umowy nie doszło.

Pytania rodzi również to, co należy rozumieć przez odmowę zawarcia umowy. Czy zaproponowanie przez przedsiębiorcę zmian do projektu umowy jest już odmową jej zawarcia? Jak długo mogą toczyć się rozmowy zanim wojewoda przyjmie, że przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy? W obecnych realiach można założyć, że organ będzie przedkładał propozycję umowy z zastrzeżeniem, że przedsiębiorca może albo zaakceptować ją w całości bez zmian, albo odmówić jej zawarcia. Będzie wymagało to od przedsiębiorców przeprowadzenia wyjątkowo szybkiej oceny ryzyka.

Plan działania

Powyższe sugeruje, że w przypadku otrzymania polecenia od wojewody dotyczącego zagospodarowania odpadów firmy powinny działać niezwłocznie. Otrzymanie polecenia powinno skutkować natychmiastowym sprawdzeniem swoich możliwości technicznych i organizacyjnych, zgromadzeniem dowodów oraz ich oceną z perspektywy ustawowych przesłanek wydania polecenia. W zależności od wyników tej oceny, przedsiębiorcy powinni rozpocząć przygotowania nad ewentualnym projektem odwołania, niezależnie od ewentualnych rozmów z organem wydającym polecenie.

Sposób zagospodarowania odpadów

Projekt przewiduje, że polecenie zagospodarowania odpadów zakaźnych może zostać wydane wyłącznie w celu ich unieszkodliwienie w drodze spalenia lub innej obróbki termicznej. Potencjalnie takie polecenie może więc zostać wydane każdemu przedsiębiorcy, który posiada instalacje do spalania, które technicznie są w stanie przyjąć odpady.

Ograniczenie takie nie zostało wprowadzone wprost w przypadku innych odpadów, które można unieszkodliwić w dowolny sposób (np. poprzez składowanie). Co istotne dla firm, polecenie ma dotyczyć unieszkodliwienia odpadów, a nie np. ich zbierania.

Ewidencja

Z projektu wynika, że podmiot, który realizuje polecenie zagospodarowania odpadów jest zobowiązany do prowadzenia ewidencji odpadów zgodnie z obowiązującymi przepisami, potwierdzając przejęcie odpadów w karcie przekazania odpadów i prowadząc dla odpadów karty ewidencji odpadów.

Podmioty, które nie mają możliwości prowadzenia ewidencji odpadów za pomocą BDO, np. dlatego, że nie mają obowiązku posiadania wpisu w BDO, będą mogły prowadzić papierową ewidencję odpadów. Realizacja przez nie zleconego zadania będzie weryfikowana przez wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska, na podstawie przekazywanych mu kart ewidencji unieszkodliwionych odpadów.

Do projektu wkradła się omyłka pisarska, która jak można się spodziewać, zostanie wyeliminowana w dalszym toku prac. Projekt w zakresie prowadzenia papierowej ewidencji odpadów odsyła aktualnie do nieistniejących przepisów ustawy o odpadach.  

Polecenie spalenia odpadów komunalnych

Projekt upoważnia wojewodę do wydania szczególnego rodzaju poleceń z zakresu gospodarowania odpadami, pozostających w sprzeczności z celami określonymi w unijnej dyrektywie odpadowej (2008/98/WE zmieniona dyrektywą 2018/851), zgodnie z którą do 2025 roku kraje członkowskie powinny zwiększyć poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych do 55% do 2025 roku.  

Po pierwsze, wojewoda może nakazać przekazanie zmieszanych odpadów komunalnych do instalacji innych niż tzw. instalacje komunalne, które zapewniają wydzielenie z komunalnych odpadów zmieszanych frakcji nadających się do odzysku. Po drugie, wojewoda może nakazać składowanie lub termiczne przekształcenie odpadów komunalnych bez wstępnych procesów przetwarzania. Do poleceń tych znajdują zastosowanie omówione wyżej ogólne zasady.

Zmieszane odpady komunalne

Projekt upoważnia wojewodę do wyłączenia lub zmiany wymagań dotyczących selektywnego zbierania odpadów komunalnych. Skutki takiego zarządzenia wojewody mogą dotknąć nie tylko przedsiębiorców, ale również konsumentów.

Projekt nie wprowadza obowiązku traktowania wszystkich odpadów komunalnych jak zmieszanych odpadów komunalnych, wobec czego wydaje się, że dopuszczalne będzie kontynuowanie segregacji odpadów komunalnych.

Problematyczny może być sposób rozliczenia za odbiór odpadów, gdy ich wytwórcy nadal prowadzić będą segregację, lecz obowiązek ten zostanie wyłączony. Czy pojawią się próby obciążenia przekazującego odpady kosztami odebrania zmieszanych odpadów komunalnych, znacznie wyższymi od kosztów odbioru odpadów zbieranych selektywnie?

W tym kontekście należy zauważyć, że zarządzenie wojewody nie zmienia katalogu odpadów, ani nie wyłącza obowiązku prawidłowej klasyfikacji odpadów. Zarządzenie nie wyłącza obowiązku odbiorcy odpadów komunalnych do klasyfikowania odpadów zgodnie z katalogiem odpadów. Zasadne wydaje się przyjęcie, że odbiorca odpadów powinien w karcie przekazania odpadów komunalnych wskazać kod odpadów zgodnie ze stanem faktycznym i w odpowiedniej wysokości ustalić cenę dla selektywnej zbiórki odpadów.

Należy pamiętać, że uprawnienie wojewody nie dotyczy odpadów innych, niż odpady komunalne. Nie oznacza to więc, że może zostać uchylony obowiązek odpowiedniego magazynowania i niemieszania wytworzonych odpadów.

Aktualizacja! ograniczenie częstotliwości odbioru odpadów

Projekt tarczy antykryzysowej, który wpłynął do Sejmu przyznał wojewodzie dodatkowe uprawnienie. Wydając zarządzenie o wyłączeniu lub zmianie wymagań dotyczących selektywnego zbierania odpadów komunalnych, wojewoda (na wniosek wójta, burmistrza, prezydenta miasta) będzie mógł zmienić ustaloną przez gminę częstotliwość odbioru odpadów komunalnych, przy czym przepisy projektu nie uprawnienia wojewody wprost do naruszenia minimalnej częstotliwości określonej w przepisach ustawy o otrzymaniu czystości i porządku w gminie. Te obowiązują jednak tylko w stosunku do budynków wielolokalowych i jednorodzinnych i dotyczą zmieszanych odpadów komunalnych oraz bioodpadów stanowiących odpady komunalne. Skorzystanie przez wojewodę z przyznanego mu uprawnienia może mieć poważne skutki dla gospodarki odpadowej tych przedsiębiorców, którzy uczestniczą w zorganizowanym przez gminę systemie gospodarowania odpadami komunalnymi.

Pozostali przedsiębiorcy, czyli ci, którzy samodzielnie zawarli umowę z odbiorcą odpadów komunalnych (poza systemem gminnym), powinni zweryfikować, czy obowiązujące ich umowy w zakresie częstotliwości odbioru odpadów komunalnych nie odwołują się do częstotliwości obowiązującej w danej gminie.

Łatwiejsze spalanie odpadów komunalnych

Niezależnie od możliwości spalania odpadów komunalnych na podstawie polecenia wojewody, projekt wprowadza również dodatkowe rozwiązania o ogólnych charakterze.

Od 1 sierpnia 2020 roku w życie miały wejść przepisy zabraniające termicznego przekształcania odpadów komunalnych w instalacjach innych niż określone w rozporządzeniu Ministra Klimatu.

Projekt zakłada, że do czasu wydania wskazanego rozporządzenia Ministra Klimatu, dopuszczalne jest termiczne przetwarzanie odpadów w instalacjach, które uzyskały pozwolenie zintegrowane lub zezwolenie na termiczne przekształcanie odpadów przed dniem wejścia w życie zmiany specustawy.

Projekt przewiduje też zawieszenie postępowań dotyczących decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, pozwoleń na budowę, pozwoleń zintegrowanych oraz zezwoleń na przetwarzanie odpadów dotyczących termicznego przekształcania odpadów. Zawieszenie obowiązuje do czasu wydania wymienionego wyżej rozporządzenia Ministra Klimatu.

Autorzy

Olga Płoucha
Manager | Adwokat
olga.ploucha@olesinski.com
+48 664 330 304

Kacper Czerniec
Senior consultant | Dział prawny
kacper.czerniec@olesinski.com